Trong thực tiễn giao kết hợp đồng, các bên ngày càng sử dụng điều khoản bảo lưu như một công cụ pháp lý nhằm trì hoãn hoặc giới hạn việc phát sinh quyền, nghĩa vụ cho đến khi điều kiện nhất định được đáp ứng. Khi hợp đồng có điều khoản bảo lưu được đưa đi công chứng, vấn đề đặt ra là thời điểm công chứng có đồng nghĩa với thời điểm hợp đồng phát sinh hiệu lực hay không. Không ít tranh chấp phát sinh do hiểu sai mối quan hệ giữa hiệu lực của văn bản công chứng và hiệu lực thực hiện hợp đồng. Bài viết này phân tích rõ bản chất pháp lý của điều khoản bảo lưu và ý nghĩa của thời điểm công chứng trong loại hợp đồng đặc thù này.
>>> Xem thêm: Vai trò của văn phòng công chứng trong giao dịch cầm cố sổ đỏ không chính chủ
Điều khoản bảo lưu trong hợp đồng là gì?
Điều khoản bảo lưu là thỏa thuận trong hợp đồng theo đó:
Việc phát sinh hiệu lực của toàn bộ hoặc một phần hợp đồng;
Hoặc việc chuyển giao quyền, tài sản, nghĩa vụ;
Được hoãn lại cho đến khi xảy ra một sự kiện hoặc điều kiện nhất định.
Cơ sở pháp lý được ghi nhận trong Bộ luật Dân sự 2015:
“Các bên có thể thỏa thuận về điều kiện làm phát sinh hoặc chấm dứt hiệu lực của giao dịch dân sự.” — “Điều 119 Bộ luật Dân sự 2015”
Như vậy, điều khoản bảo lưu là biểu hiện của nguyên tắc tự do thỏa thuận, nhưng phải trong khuôn khổ pháp luật cho phép.
Phân biệt thời điểm công chứng và thời điểm phát sinh hiệu lực hợp đồng
Thời điểm công chứng
Theo Luật Công chứng 2024:
“Văn bản công chứng có hiệu lực kể từ thời điểm được công chứng viên ký và đóng dấu của tổ chức hành nghề công chứng.” — “Điều 5 Luật Công chứng 2024”
Thời điểm này xác định:
Giá trị pháp lý của văn bản công chứng;
Tính xác thực, hợp pháp của chữ ký và nội dung tại thời điểm công chứng.
Thời điểm phát sinh hiệu lực hợp đồng
Theo Bộ luật Dân sự 2015:
“Giao dịch dân sự có hiệu lực từ thời điểm giao kết, trừ trường hợp luật có quy định khác hoặc các bên có thỏa thuận khác.” — “Điều 401 Bộ luật Dân sự 2015”
Đối với hợp đồng có điều khoản bảo lưu, các bên đã thỏa thuận khác, do đó:
Thời điểm công chứng không nhất thiết là thời điểm hợp đồng phát sinh hiệu lực;
Hiệu lực có thể được bảo lưu đến khi điều kiện được đáp ứng.
Công chứng không làm vô hiệu hóa điều khoản bảo lưu;
Không thể làm phát sinh quyền, nghĩa vụ khi điều kiện bảo lưu chưa xảy ra.
Điều kiện để công chứng hợp đồng có điều khoản bảo lưu hợp pháp
Công chứng viên chỉ có thể công chứng nếu:
Điều khoản bảo lưu không vi phạm điều cấm của luật;
Điều kiện bảo lưu không trái đạo đức xã hội;
Không nhằm né tránh nghĩa vụ hoặc lách quy định pháp luật chuyên ngành.
Theo Bộ luật Dân sự 2015:
“Giao dịch dân sự vô hiệu khi điều kiện phát sinh hiệu lực vi phạm điều cấm của luật.” — “Điều 123 và Điều 120 Bộ luật Dân sự 2015”
>>> Xem thêm: Cách hủy hợp đồng đã công chứng tại nhà – Quy trình và điều kiện
Rủi ro pháp lý nếu xác định sai thời điểm công chứng
Việc hiểu sai mối quan hệ giữa thời điểm công chứng và điều khoản bảo lưu có thể dẫn đến:
Nhầm lẫn rằng hợp đồng đã có hiệu lực thi hành;
Phát sinh giao dịch thứ cấp trái pháp luật;
Tranh chấp về nghĩa vụ thực hiện hợp đồng;
Nguy cơ hợp đồng bị tuyên vô hiệu từng phần.
Đối với công chứng viên, nếu không giải thích rõ:
Có thể bị xem xét trách nhiệm nghề nghiệp;
Đặc biệt khi điều khoản bảo lưu liên quan đến chuyển quyền tài sản.
Theo Luật Công chứng 2024:
“Công chứng viên có nghĩa vụ giải thích quyền, nghĩa vụ và hậu quả pháp lý của việc giao kết hợp đồng cho người yêu cầu công chứng.” — “Điều 44 Luật Công chứng 2024”
Ví dụ minh họa thực tiễn
Công ty A và Công ty B ký hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất, trong đó có điều khoản bảo lưu: hợp đồng chỉ phát sinh hiệu lực khi cơ quan nhà nước có thẩm quyền chấp thuận việc chuyển nhượng dự án.
Hợp đồng được công chứng ngày 10/3/2025, nhưng đến ngày 30/6/2025 mới có quyết định chấp thuận.
Trong trường hợp này:
Văn bản công chứng có hiệu lực từ ngày 10/3/2025;
Quyền và nghĩa vụ chuyển nhượng chỉ phát sinh từ ngày 30/6/2025;
Mọi hành vi chuyển giao trước thời điểm này đều không có giá trị pháp lý.
Khuyến nghị khi soạn thảo và công chứng hợp đồng có điều khoản bảo lưu
Ghi rõ điều kiện bảo lưu, tránh cách diễn đạt mơ hồ;
Xác định rõ phạm vi bảo lưu: toàn bộ hay từng phần hợp đồng;
Không gắn điều khoản bảo lưu với điều kiện trái luật;
Công chứng viên cần ghi nhận rõ việc đã giải thích hậu quả pháp lý cho các bên.
Kết luận
Thời điểm công chứng trong hợp đồng có điều khoản bảo lưu chỉ xác lập giá trị pháp lý của văn bản công chứng, không mặc nhiên làm phát sinh hiệu lực thực hiện hợp đồng nếu điều kiện bảo lưu chưa được đáp ứng. Việc phân biệt rõ hai mốc thời gian này có ý nghĩa then chốt trong phòng ngừa tranh chấp và bảo đảm an toàn pháp lý cho cả các bên tham gia hợp đồng và công chứng viên.
Nếu bạn cần thông tin thêm hoặc hỗ trợ trong việc soạn thảo và công chứng hợp đồng, đừng ngần ngại liên hệ ngay vớiVăn phòng công chứng Nguyễn Huệ. Chúng tôi chuyên cung cấp dịch vụ công chứng với đội ngũ luật sư và công chứng viên giàu kinh nghiệm sẵn sàng hỗ trợ bạn mọi thủ tục pháp lý cần thiết. Hãy gọi cho chúng tôi qua số điện thoại 0966.22.7979 hoặc đến trực tiếp văn phòng để nhận được sự tư vấn tận tình và chuyên nghiệp!
Công chứng viên kiêm Trưởng Văn phòng Nguyễn Thị Huệ: Cử nhân luật, cán bộ cấp cao, đã có 31 năm làm công tác pháp luật, có kinh nghiệm trong lĩnh vực quản lý nhà nước về công chứng, hộ tịch, quốc tịch. Trong đó có 7 năm trực tiếp làm công chứng và lãnh đạo Phòng Công chứng.
Công chứng viên Nguyễn Thị Thủy: Thẩm Phán ngành Tòa án Hà Nội với kinh nghiệm công tác pháp luật 30 năm trong ngành Tòa án, trong đó 20 năm ở cương vị Thẩm Phán.
Bên cạnh đó là đội ngũ cán bộ nghiệp vụ năng động, nhiệt tình, có trình độ chuyên môn cao và tận tụy trong công việc.
Sao y chứng thực giấy tờ, tài liệu
