Trong nhiều giao dịch dân sự, việc lập giấy tờ bằng văn bản là chưa đủ để đảm bảo giá trị pháp lý nếu pháp luật yêu cầu phải công chứng. Trên thực tế, không ít tranh chấp phát sinh chỉ vì các bên không nắm rõ giấy tờ bắt buộc phải công chứng, dẫn đến hợp đồng bị vô hiệu hoặc không được Tòa án công nhận. Việc xác định đúng những loại giấy tờ phải công chứng theo quy định pháp luật là điều kiện quan trọng để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của cá nhân, tổ chức khi tham gia giao dịch. Bài viết dưới đây sẽ phân tích chi tiết các trường hợp bắt buộc phải công chứng theo pháp luật hiện hành.
>>> Xem thêm: Công chứng hợp đồng mua bán xe gặp trục trặc, đâu làvăn phòng công chứng xử lý nhanh nhất?
Công chứng có ý nghĩa pháp lý như thế nào?
Theo Luật Công chứng 2014, công chứng là việc công chứng viên chứng nhận tính xác thực, hợp pháp của hợp đồng, giao dịch dân sự được lập bằng văn bản.
Điều 2 Luật Công chứng 2014 quy định: “Công chứng là việc công chứng viên của một tổ chức hành nghề công chứng chứng nhận tính xác thực, hợp pháp của hợp đồng, giao dịch dân sự khác bằng văn bản.”
Việc công chứng không chỉ xác nhận chữ ký, mà còn giúp phòng ngừa tranh chấp, bảo đảm an toàn pháp lý cho các giao dịch có giá trị lớn hoặc liên quan đến quyền tài sản quan trọng.
Nguyên tắc xác định giấy tờ bắt buộc phải công chứng
Không phải mọi giấy tờ, hợp đồng đều phải công chứng. Nguyên tắc chung được xác định theo quy định về hình thức của giao dịch dân sự.
Khoản 2 Điều 119 Bộ luật Dân sự 2015 quy định: “Hình thức của giao dịch dân sự là điều kiện có hiệu lực của giao dịch trong trường hợp luật có quy định.”
Như vậy, giấy tờ bắt buộc phải công chứng là những loại văn bản mà pháp luật chuyên ngành quy định công chứng là điều kiện có hiệu lực.
Giấy tờ liên quan đến quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở
Đây là nhóm giấy tờ bắt buộc phải công chứng phổ biến nhất trong thực tiễn.
Khoản 3 Điều 167 Luật Đất đai 2013 quy định: “Hợp đồng chuyển nhượng, tặng cho, thế chấp, góp vốn bằng quyền sử dụng đất phải được công chứng hoặc chứng thực, trừ trường hợp luật có quy định khác.”
Theo đó, các giấy tờ bắt buộc phải công chứng bao gồm:
Hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất
Hợp đồng tặng cho quyền sử dụng đất
Hợp đồng thế chấp quyền sử dụng đất
Hợp đồng góp vốn bằng quyền sử dụng đất
Đối với nhà ở, Luật Nhà ở 2014 cũng quy định các hợp đồng mua bán, tặng cho, thế chấp nhà ở giữa cá nhân với cá nhân phải được công chứng, trừ một số trường hợp đặc biệt.
Điều 122 Luật Nhà ở 2014 quy định: “Hợp đồng mua bán, tặng cho, đổi, thế chấp, góp vốn nhà ở phải được công chứng hoặc chứng thực, trừ trường hợp pháp luật có quy định khác.”
Như vậy, các loại giấy tờ bắt buộc phải công chứng trong lĩnh vực nhà ở bao gồm:
Hợp đồng mua bán nhà ở
Hợp đồng tặng cho nhà ở
Hợp đồng thế chấp nhà ở
Hợp đồng góp vốn bằng nhà ở
Việc không công chứng các hợp đồng này có thể dẫn đến rủi ro bị tuyên vô hiệu khi xảy ra tranh chấp.
Giấy tờ ủy quyền trong các trường hợp pháp luật yêu cầu
Không phải mọi giấy ủy quyền đều bắt buộc công chứng. Tuy nhiên, trong các trường hợp ủy quyền liên quan đến tài sản có đăng ký quyền sở hữu, pháp luật yêu cầu phải công chứng.
Khoản 1 Điều 562 Bộ luật Dân sự 2015 quy định: “Hợp đồng ủy quyền là sự thỏa thuận giữa các bên, theo đó bên được ủy quyền có nghĩa vụ thực hiện công việc nhân danh bên ủy quyền.”
Trong thực tiễn, giấy ủy quyền bắt buộc phải công chứng thường bao gồm:
Ủy quyền chuyển nhượng, thế chấp quyền sử dụng đất
Ủy quyền quản lý, định đoạt nhà ở
Ủy quyền thực hiện thủ tục sang tên tài sản gắn liền với đất
Việc công chứng giúp bảo đảm tính xác thực của ý chí ủy quyền và hạn chế giả mạo giấy tờ.
Giấy tờ về thừa kế theo di chúc
Đối với di chúc, pháp luật không bắt buộc mọi di chúc đều phải công chứng. Tuy nhiên, trong một số trường hợp, công chứng là điều kiện quan trọng để bảo đảm giá trị pháp lý.
Điều 630 Bộ luật Dân sự 2015 quy định về di chúc hợp pháp, trong đó di chúc được công chứng được xem là một hình thức an toàn pháp lý cao, hạn chế tranh chấp.
Ngoài ra, văn bản khai nhận di sản, thỏa thuận phân chia di sản thừa kế bắt buộc phải công chứng theo quy định của pháp luật về công chứng và đất đai nếu di sản là bất động sản.
Giấy tờ khác bắt buộc phải công chứng theo quy định pháp luật
Ngoài các nhóm nêu trên, một số giấy tờ khác cũng bắt buộc phải công chứng theo quy định pháp luật chuyên ngành, như:
Văn bản thỏa thuận chế độ tài sản của vợ chồng trước hôn nhân
Văn bản chia tài sản chung của vợ chồng trong thời kỳ hôn nhân
Hợp đồng thế chấp tài sản gắn liền với đất
Các giấy tờ này nếu không công chứng sẽ không phát sinh hoặc không bảo đảm đầy đủ hiệu lực pháp lý.
Hậu quả pháp lý khi không công chứng giấy tờ bắt buộc phải công chứng
Trường hợp giấy tờ thuộc diện bắt buộc phải công chứng nhưng không thực hiện, giao dịch có thể bị tuyên vô hiệu.
Khoản 1 Điều 129 Bộ luật Dân sự 2015 quy định: “Giao dịch dân sự vi phạm quy định bắt buộc về hình thức thì vô hiệu, trừ trường hợp luật có quy định khác.”
Khi giao dịch bị tuyên vô hiệu, các bên phải hoàn trả cho nhau những gì đã nhận và có thể phải bồi thường thiệt hại nếu có lỗi.
Việc xác định đúng giấy tờ bắt buộc phải công chứng theo quy định pháp luật có ý nghĩa quyết định đối với hiệu lực và tính an toàn của các giao dịch dân sự, đặc biệt là các giao dịch liên quan đến bất động sản và tài sản có giá trị lớn. Để hạn chế rủi ro tranh chấp và bảo vệ quyền lợi hợp pháp, cá nhân và tổ chức cần tuân thủ đầy đủ quy định về công chứng ngay từ khi xác lập giao dịch, thay vì chỉ xử lý khi tranh chấp đã phát sinh.
Nếu bạn cần thông tin thêm hoặc hỗ trợ trong việc soạn thảo và công chứng hợp đồng, đừng ngần ngại liên hệ ngay vớiVăn phòng công chứng Nguyễn Huệ. Chúng tôi chuyên cung cấp dịch vụ công chứng với đội ngũ luật sư và công chứng viên giàu kinh nghiệm sẵn sàng hỗ trợ bạn mọi thủ tục pháp lý cần thiết. Hãy gọi cho chúng tôi qua số điện thoại 0966.22.7979 hoặc đến trực tiếp văn phòng để nhận được sự tư vấn tận tình và chuyên nghiệp!
Công chứng viên kiêm Trưởng Văn phòng Nguyễn Thị Huệ: Cử nhân luật, cán bộ cấp cao, đã có 31 năm làm công tác pháp luật, có kinh nghiệm trong lĩnh vực quản lý nhà nước về công chứng, hộ tịch, quốc tịch. Trong đó có 7 năm trực tiếp làm công chứng và lãnh đạo Phòng Công chứng.
Công chứng viên Nguyễn Thị Thủy: Thẩm Phán ngành Tòa án Hà Nội với kinh nghiệm công tác pháp luật 30 năm trong ngành Tòa án, trong đó 20 năm ở cương vị Thẩm Phán.
Bên cạnh đó là đội ngũ cán bộ nghiệp vụ năng động, nhiệt tình, có trình độ chuyên môn cao và tận tụy trong công việc.
Sao y chứng thực giấy tờ, tài liệu
