Hồ sơ công chứng lưu trữ là nguồn chứng cứ đặc biệt quan trọng trong việc xác lập, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các bên tham gia giao dịch. Tuy nhiên, trong thực tiễn đã xuất hiện các trường hợp hồ sơ công chứng lưu trữ bị làm giả, bị can thiệp trái phép nhằm hợp thức hóa giao dịch gian dối hoặc tạo lợi thế trong tranh chấp. Khi đó, vấn đề trách nhiệm pháp lý đặt ra không chỉ đối với người làm giả mà còn liên quan đến việc sử dụng hồ sơ giả và trách nhiệm quản lý hồ sơ của tổ chức hành nghề công chứng.
>>> Xem thêm: Nếu bạn muốn đảm bảo giấy tờ không bị từ chối hay trả lại, hãy chọn phòng công chứng – nơi kiểm tra hồ sơ rất kỹ lưỡng.
1. Hồ sơ công chứng lưu trữ và giá trị pháp lý theo quy định hiện hành
1.1. Khái niệm hồ sơ công chứng lưu trữ
Theo Điều 61 Luật Công chứng 2014,HS công chứng bao gồm văn bản công chứng và toàn bộ giấy tờ có liên quan đến việc công chứng hợp đồng, giao dịch, được tổ chức hành nghề công chứng lưu trữ theo thời hạn luật định.
HS công chứng lưu trữ phản ánh toàn bộ quá trình xác lập giao dịch, bao gồm:
Nội dung hợp đồng đã được công chứng
Ý chí tự nguyện của các bên
Tình trạng pháp lý của chủ thể và đối tượng giao dịch
1.2. Giá trị chứng cứ của hồ sơ công chứng lưu trữ
Theo Điều 5 Luật Công chứng 2014, văn bản công chứng có giá trị chứng cứ, các tình tiết, sự kiện trong văn bản công chứng được coi là xác thực nếu không bị Tòa án tuyên vô hiệu.
Đồng thời, Điều 95 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015 xác định tài liệu được công chứng hợp pháp là chứng cứ hợp pháp trong quá trình giải quyết vụ việc dân sự.
2. Hành vi làm giả hồ sơ công chứng lưu trữ và dấu hiệu pháp lý
2.1. Các dạng làm giả hồ sơ công chứng lưu trữ
Hành vi làm giả HS công chứng lưu trữ có thể biểu hiện dưới nhiều hình thức:
Làm giả văn bản công chứng hoặc chữ ký trong hồ sơ
Thay thế hồ sơ thật bằng hồ sơ giả
Can thiệp, chỉnh sửa nội dung hồ sơ lưu trữ
Tạo lập HS công chứng giả để sử dụng làm chứng cứ
Các hành vi này đều xâm phạm nghiêm trọng đến trật tự quản lý nhà nước trong lĩnh vực công chứng.
2.2. Căn cứ pháp lý xác định hành vi làm giả
Theo Điều 122 Bộ luật Dân sự 2015, giao dịch dân sự vô hiệu khi không tuân thủ điều kiện có hiệu lực của giao dịch, trong đó có trường hợp giả tạo hoặc bị lừa dối.
Ngoài ra, việc làm giả HS công chứng còn là hành vi vi phạm pháp luật nghiêm trọng, có thể phát sinh trách nhiệm hình sự.
3. Trách nhiệm pháp lý khi hồ sơ công chứng lưu trữ bị làm giả
3.1. Trách nhiệm hình sự đối với hành vi làm giả hồ sơ công chứng
Theo Điều 341 Bộ luật Hình sự 2015, sửa đổi bổ sung 2017, người nào làm giả con dấu, tài liệu của cơ quan, tổ chức hoặc sử dụng con dấu, tài liệu giả thì có thể bị:
HS công chứng lưu trữ là tài liệu do tổ chức hành nghề công chứng lập và quản lý, nên hành vi làm giả thuộc phạm vi điều chỉnh của quy định này.
3.2. Trách nhiệm dân sự phát sinh từ hồ sơ công chứng giả
Theo Điều 584 Bộ luật Dân sự 2015, người nào có hành vi trái pháp luật gây thiệt hại cho người khác thì phải bồi thường.
Trường hợp HS công chứng lưu trữ bị làm giả dẫn đến:
Xác lập giao dịch trái pháp luật
Giải quyết tranh chấp sai bản chất
Gây thiệt hại về tài sản hoặc quyền lợi
thì người làm giả hoặc người sử dụng hồ sơ giả phải bồi thường toàn bộ thiệt hại phát sinh.
3.3. Trách nhiệm của tổ chức hành nghề công chứng
Theo Điều 38 Luật Công chứng 2014, tổ chức hành nghề công chứng phải bồi thường thiệt hại nếu lỗi trong việc quản lý, lưu trữ hồ sơ công chứng gây thiệt hại cho người yêu cầu công chứng hoặc bên thứ ba.
Trường hợp HS công chứng lưu trữ bị làm giả do:
Quản lý lỏng lẻo
Không bảo đảm an toàn hồ sơ
Để xảy ra việc tráo đổi, xâm nhập trái phép
thì tổ chức hành nghề công chứng có thể phải chịu trách nhiệm bồi thường và các chế tài pháp lý liên quan.
4. Hậu quả pháp lý của việc sử dụng hồ sơ công chứng lưu trữ bị làm giả
4.1. Hậu quả đối với hiệu lực hợp đồng, giao dịch
Theo Điều 131 Bộ luật Dân sự 2015, giao dịch dân sự vô hiệu không làm phát sinh quyền, nghĩa vụ của các bên và các bên phải hoàn trả cho nhau những gì đã nhận.
Hồ sơ công chứng lưu trữ bị làm giả là căn cứ để Tòa án:
Tuyên hợp đồng vô hiệu
Hủy bỏ giá trị pháp lý của giao dịch
Xác định lại quyền và nghĩa vụ của các bên
4.2. Ảnh hưởng đến hoạt động tố tụng và quản lý nhà nước
Việc sử dụng HS công chứng giả làm chứng cứ có thể:
Làm sai lệch kết quả giải quyết vụ án
Kéo dài thời gian tố tụng
Gây mất niềm tin vào hoạt động công chứng và hệ thống tư pháp
>>> Xem thêm: Đừng để nhầm lẫn giữa các khái niệm pháp lý — hãy tìm hiểu rõ về Chứng thực.
5. Ví dụ minh họa thực tế
Trong một vụ tranh chấp hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất, một bên xuất trình HS công chứng lưu trữ thể hiện việc chuyển nhượng đã hoàn tất. Tuy nhiên, khi Tòa án yêu cầu trích lục hồ sơ gốc tại Văn phòng công chứng thì phát hiện:
Hợp đồng trong hồ sơ lưu trữ không trùng khớp nội dung
Chữ ký của một bên trong hồ sơ xuất trình là giả
Hồ sơ lưu trữ có dấu hiệu bị thay thế
Căn cứ Điều 341 Bộ luật Hình sự 2015 và Điều 5 Luật Công chứng 2014, cơ quan tiến hành tố tụng xác định hồ sơ công chứng lưu trữ đã bị làm giả, tuyên hợp đồng vô hiệu và chuyển hồ sơ sang cơ quan điều tra để xử lý trách nhiệm hình sự đối với người làm giả.
Trách nhiệm pháp lý khi hồ sơ công chứng lưu trữ bị làm giả là trách nhiệm đa chiều, bao gồm trách nhiệm hình sự, dân sự và trách nhiệm quản lý của tổ chức hành nghề công chứng. Việc phát hiện, xử lý nghiêm minh các hành vi làm giả hồ sơ công chứng không chỉ bảo vệ quyền lợi hợp pháp của các bên mà còn góp phần bảo đảm tính minh bạch, an toàn pháp lý và uy tín của hoạt động công chứng trong hệ thống pháp luật hiện hành.
Nếu bạn cần thông tin thêm hoặc hỗ trợ trong việc soạn thảo và công chứng hợp đồng, đừng ngần ngại liên hệ ngay với Văn phòng công chứng Nguyễn Huệ. Chúng tôi chuyên cung cấp dịch vụ công chứng với đội ngũ luật sư và công chứng viên giàu kinh nghiệm sẵn sàng hỗ trợ bạn mọi thủ tục pháp lý cần thiết. Hãy gọi cho chúng tôi qua số điện thoại 0966.22.7979 hoặc đến trực tiếp văn phòng để nhận được sự tư vấn tận tình và chuyên nghiệp!
Công chứng viên kiêm Trưởng Văn phòng Nguyễn Thị Huệ: Cử nhân luật, cán bộ cấp cao, đã có 31 năm làm công tác pháp luật, có kinh nghiệm trong lĩnh vực quản lý nhà nước về công chứng, hộ tịch, quốc tịch. Trong đó có 7 năm trực tiếp làm công chứng và lãnh đạo Phòng Công chứng.
Công chứng viên Nguyễn Thị Thủy: Thẩm Phán ngành Tòa án Hà Nội với kinh nghiệm công tác pháp luật 30 năm trong ngành Tòa án, trong đó 20 năm ở cương vị Thẩm Phán.
Bên cạnh đó là đội ngũ cán bộ nghiệp vụ năng động, nhiệt tình, có trình độ chuyên môn cao và tận tụy trong công việc.
Địa chỉ: 165 Giảng Võ, phường Cát Linh, quận Đống Đa, Hà Nội
Sao y chứng thực giấy tờ, tài liệu
