Hồ sơ công chứng lưu trữ khi hợp đồng vi phạm điều cấm
Trong hoạt động công chứng, không phải mọi hợp đồng, giao dịch đã được công chứng đều đương nhiên hợp pháp. Thực tiễn xét xử cho thấy nhiều trường hợp hợp đồng bị tuyên vô hiệu do vi phạm điều cấm của luật. Khi đó, giá trị hồ sơ công chứng lưu trữ trở thành căn cứ đặc biệt quan trọng để Tòa án xác định bản chất giao dịch, trách nhiệm pháp lý của các bên và của tổ chức hành nghề công chứng.
1. Hợp đồng vô hiệu do vi phạm điều cấm và mối liên hệ với hồ sơ công chứng lưu trữ
1.1. Thế nào là hợp đồng vô hiệu do vi phạm điều cấm?
Theo Điều 123 Bộ luật Dân sự 2015:
“Giao dịch dân sự vô hiệu do vi phạm điều cấm của luật, trái đạo đức xã hội.”
Điều cấm của luật được hiểu là những quy định không cho phép chủ thể thực hiện hành vi nhất định (ví dụ: chuyển nhượng đất đang bị kê biên, mua bán tài sản nhà nước trái thẩm quyền, giao dịch nhằm tẩu tán tài sản thi hành án…).
➡ Khi hợp đồng bị tuyên vô hiệu, văn bản công chứng không còn làm phát sinh hiệu lực giao dịch, nhưng hồ sơ công chứng lưu trữ vẫn giữ nguyên giá trị chứng cứ.
1.2. Giá trị pháp lý của hồ sơ công chứng lưu trữ
Theo khoản 3 Điều 62 Luật Công chứng 2014:
“Hồ sơ công chứng được lưu trữ tại tổ chức hành nghề công chứng và được khai thác, sử dụng theo quy định của pháp luật.”
Theo Điều 5 Luật Công chứng 2014:
“Văn bản công chứng có giá trị chứng cứ; những tình tiết, sự kiện trong văn bản công chứng không phải chứng minh, trừ trường hợp bị Tòa án tuyên vô hiệu.”
➡ Khi hợp đồng bị tuyên vô hiệu, giá trị chứng cứ của nội dung giao dịch chấm dứt, nhưng hồ sơ công chứng lưu trữ vẫn là nguồn chứng cứ hợp pháp để xác định quá trình xác lập giao dịch, ý chí các bên và dấu hiệu vi phạm điều cấm.
2. Giá trị hồ sơ công chứng lưu trữ trong việc xác định hành vi vi phạm điều cấm
2.1. Hồ sơ công chứng lưu trữ giúp làm rõ bản chất giao dịch
Theo Điều 95 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015, tài liệu lưu trữ hợp pháp là nguồn chứng cứ.
Trong trường hợp hợp đồng bị tuyên vô hiệu do vi phạm điều cấm, hồ sơ công chứng lưu trữ giúp Tòa án:
Xác định thời điểm lập hợp đồng;
Làm rõ loại tài sản, tình trạng pháp lý tại thời điểm công chứng;
Kiểm tra các giấy tờ do các bên cung cấp.
➡ Đây là cơ sở để kết luận giao dịch có thuộc hành vi bị pháp luật cấm hay không.
2.2. Giá trị hồ sơ công chứng lưu trữ trong việc chứng minh yếu tố lỗi
Theo Điều 131 Bộ luật Dân sự 2015, khi giao dịch vô hiệu, các bên phải hoàn trả và bên có lỗi gây thiệt hại phải bồi thường.
Hồ sơ công chứng lưu trữ giúp:
Chứng minh bên nào che giấu tình trạng pháp lý của tài sản;
Xác định công chứng viên có thực hiện đầy đủ nghĩa vụ kiểm tra, giải thích hay không;
3. Giá trị hồ sơ công chứng lưu trữ trong giải quyết hậu quả pháp lý của hợp đồng vô hiệu
3.1. Căn cứ xác định nghĩa vụ hoàn trả và bồi thường
Theo khoản 2 Điều 131 Bộ luật Dân sự 2015:
“Các bên khôi phục lại tình trạng ban đầu, hoàn trả cho nhau những gì đã nhận.”
Hồ sơ công chứng lưu trữ thể hiện:
Giá trị tài sản;
Điều khoản thanh toán;
Thỏa thuận về giao nhận.
➡ Đây là cơ sở quan trọng để Tòa án xác định phạm vi hoàn trả và thiệt hại.
3.2. Giá trị hồ sơ công chứng lưu trữ trong việc truy cứu trách nhiệm pháp lý
Theo Điều 38 Luật Công chứng 2014, tổ chức hành nghề công chứng phải bồi thường nếu có lỗi.
Nếu hợp đồng vô hiệu do vi phạm điều cấm mà hồ sơ công chứng lưu trữ thể hiện công chứng viên không phát hiện, không kiểm tra hoặc cố ý bỏ qua, thì hồ sơ chính là chứng cứ:
Xác định trách nhiệm nghề nghiệp;
Làm căn cứ bồi thường;
Thậm chí phục vụ điều tra hình sự nếu có dấu hiệu phạm tội.
4. Giá trị phòng ngừa của hồ sơ công chứng lưu trữ đối với giao dịch vi phạm điều cấm
Không chỉ có giá trị sau khi tranh chấp phát sinh, HS công chứng lưu trữ còn giúp:
Đối chiếu các giao dịch liên quan cùng một tài sản;
Phát hiện chuỗi giao dịch tẩu tán, che giấu;
Hỗ trợ cơ quan quản lý, thanh tra, điều tra.
➡ Đây là công cụ bảo đảm an toàn pháp lý hệ thống trong hoạt động công chứng.
Ông A ký hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất cho bà B tại Văn phòng công chứng. Sau đó, Tòa án tuyên hợp đồng vô hiệu vì tại thời điểm công chứng, thửa đất đang bị kê biên để thi hành án – hành vi bị cấm theo pháp luật.
Trong quá trình giải quyết hậu quả, Tòa án thu thập hồ sơ công chứng lưu trữ gồm: phiếu yêu cầu công chứng, bản sao giấy chứng nhận, bản ghi nhận lời trình bày của ông A.
Từ hồ sơ này, Tòa án xác định:
Ông A đã che giấu tình trạng kê biên;
Bà B ngay tình;
Công chứng viên không được cung cấp thông tin về biện pháp cưỡng chế.
➡ Hồ sơ công chứng lưu trữ trở thành căn cứ then chốt để tuyên buộc ông A hoàn trả tiền và bồi thường thiệt hại.
6. Kết luận
Khi hợp đồng bị tuyên vô hiệu do vi phạm điều cấm, văn bản công chứng không còn hiệu lực làm phát sinh quyền, nghĩa vụ. Tuy nhiên, giá trị hồ sơ công chứng lưu trữ không mất đi mà ngược lại, trở thành nguồn chứng cứ trung tâm để xác định bản chất vi phạm, yếu tố lỗi, trách nhiệm bồi thường và trách nhiệm nghề nghiệp của tổ chức hành nghề công chứng. Việc lưu trữ đầy đủ, khoa học hồ sơ công chứng chính là cơ chế bảo đảm an toàn pháp lý cho cả hệ thống giao dịch dân sự.
Nếu bạn cần thông tin thêm hoặc hỗ trợ trong việc soạn thảo và công chứng hợp đồng, đừng ngần ngại liên hệ ngay với Văn phòng công chứng Nguyễn Huệ. Chúng tôi chuyên cung cấp dịch vụ công chứng với đội ngũ luật sư và công chứng viên giàu kinh nghiệm sẵn sàng hỗ trợ bạn mọi thủ tục pháp lý cần thiết. Hãy gọi cho chúng tôi qua số điện thoại 0966.22.7979 hoặc đến trực tiếp văn phòng để nhận được sự tư vấn tận tình và chuyên nghiệp!
Công chứng viên kiêm Trưởng Văn phòng Nguyễn Thị Huệ: Cử nhân luật, cán bộ cấp cao, đã có 31 năm làm công tác pháp luật, có kinh nghiệm trong lĩnh vực quản lý nhà nước về công chứng, hộ tịch, quốc tịch. Trong đó có 7 năm trực tiếp làm công chứng và lãnh đạo Phòng Công chứng.
Công chứng viên Nguyễn Thị Thủy: Thẩm Phán ngành Tòa án Hà Nội với kinh nghiệm công tác pháp luật 30 năm trong ngành Tòa án, trong đó 20 năm ở cương vị Thẩm Phán.
Bên cạnh đó là đội ngũ cán bộ nghiệp vụ năng động, nhiệt tình, có trình độ chuyên môn cao và tận tụy trong công việc.
Địa chỉ: 165 Giảng Võ, phường Cát Linh, quận Đống Đa, Hà Nội
Sao y chứng thực giấy tờ, tài liệu
