Trong tố tụng dân sự, hồ sơ công chứng lưu trữ được xem là một trong những nguồn chứng cứ có giá trị pháp lý cao. Tuy nhiên, trên thực tế đã phát sinh nhiều vụ việc mà hồ sơ công chứng bị sử dụng làm chứng cứ sai, dẫn đến việc giải quyết tranh chấp không đúng bản chất giao dịch, ảnh hưởng nghiêm trọng đến quyền và lợi ích hợp pháp của các bên. Khi đó, vấn đề đặt ra là trách nhiệm pháp lý thuộc về ai và được xác định trên cơ sở nào theo quy định pháp luật hiện hành.
1. Hồ sơ công chứng lưu trữ và giá trị chứng cứ theo quy định pháp luật
1.1. Hồ sơ công chứng lưu trữ là gì
Theo Điều 61 Luật Công chứng 2014, hồ sơ công chứng bao gồm văn bản công chứng và toàn bộ giấy tờ có liên quan đến việc công chứng hợp đồng, giao dịch, được tổ chức hành nghề công chứng lưu trữ theo thời hạn luật định.
Hồ sơ này phản ánh đầy đủ:
Nội dung giao dịch đã được công chứng
Ý chí tự nguyện của các bên
Tình trạng pháp lý của đối tượng hợp đồng tại thời điểm giao kết
1.2. Giá trị chứng cứ của hồ sơ công chứng lưu trữ
Theo Điều 5 Luật Công chứng 2014, văn bản công chứng có giá trị chứng cứ, các tình tiết, sự kiện trong văn bản công chứng được coi là xác thực nếu không bị Tòa án tuyên bố vô hiệu.
Đồng thời, Điều 95 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015 xác định tài liệu được công chứng hợp pháp là chứng cứ nếu được thu thập theo đúng trình tự, thủ tục luật định.
2. Các trường hợp hồ sơ công chứng lưu trữ bị sử dụng làm chứng cứ sai
2.1. Sử dụng hồ sơ công chứng không đầy đủ hoặc bị cắt xén
HS công chứng lưu trữ có thể bị trích xuất không đầy đủ, chỉ sử dụng một phần tài liệu mà không kèm theo các giấy tờ liên quan như phụ lục, bản vẽ, tài liệu giải thích nội dung hợp đồng, dẫn đến việc hiểu sai bản chất giao dịch.
2.2. Sử dụng hồ sơ công chứng ngoài phạm vi giá trị chứng cứ
Theo Điều 93 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015, chứng cứ phải được xem xét một cách khách quan, toàn diện. Việc sử dụng HS công chứng để suy diễn các tình tiết không được ghi nhận trong hồ sơ là hành vi sử dụng chứng cứ sai.
2.3. Nhầm lẫn giữa giá trị hình thức và giá trị nội dung của hồ sơ công chứng
HS công chứng chỉ chứng minh việc giao kết hợp đồng đúng hình thức và trình tự, không mặc nhiên chứng minh giao dịch không có vi phạm pháp luật về nội dung. Việc sử dụng HS công chứng để che giấu giao dịch giả tạo là cách sử dụng chứng cứ sai bản chất.
>>> Xem thêm: Giải pháp phù hợp cho người bận rộn chính là Dịch vụ làm sổ đỏ nhanh nhanh – đúng – đủ.
3. Trách nhiệm pháp lý khi hồ sơ công chứng lưu trữ bị sử dụng làm chứng cứ sai
3.1. Trách nhiệm của người cung cấp và sử dụng chứng cứ
Theo Điều 91 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015, đương sự có nghĩa vụ cung cấp chứng cứ và chứng minh để bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của mình.
Nếu cố ý sử dụng HS công chứng lưu trữ làm chứng cứ sai nhằm lừa dối Tòa án, đương sự có thể:
Bị bác bỏ yêu cầu khởi kiện
Bị xử phạt vi phạm hành chính theo quy định pháp luật
Phải bồi thường thiệt hại theo Điều 584 Bộ luật Dân sự 2015 nếu gây thiệt hại cho bên khác
3.2. Trách nhiệm của người tiến hành tố tụng
Theo Điều 97 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015, Tòa án có trách nhiệm kiểm tra, đánh giá chứng cứ một cách toàn diện, khách quan.
Việc sử dụng HS công chứng lưu trữ làm chứng cứ sai do đánh giá không đầy đủ có thể dẫn đến:
Bản án bị hủy, sửa theo thủ tục phúc thẩm hoặc giám đốc thẩm
Phát sinh trách nhiệm theo quy định về bồi thường của Nhà nước nếu gây thiệt hại nghiêm trọng
3.3. Trách nhiệm của tổ chức hành nghề công chứng
Theo Điều 38 Luật Công chứng 2014, tổ chức hành nghề công chứng phải bồi thường thiệt hại nếu lỗi của công chứng viên trong quá trình công chứng hoặc quản lý hồ sơ gây thiệt hại cho người yêu cầu công chứng hoặc bên thứ ba.
Trường hợp HS công chứng lưu trữ bị:
Sao chụp sai
Trích lục không chính xác
Xác nhận nội dung không đúng thực tế
thì tổ chức hành nghề công chứng phải chịu trách nhiệm bồi thường và chịu các chế tài pháp lý liên quan.
4. Hậu quả pháp lý của việc sử dụng hồ sơ công chứng lưu trữ làm chứng cứ sai
4.1. Ảnh hưởng đến hiệu lực hợp đồng
Theo Điều 122 và Điều 131 Bộ luật Dân sự 2015, nếu việc sử dụng chứng cứ sai dẫn đến xác định sai hiệu lực giao dịch, hợp đồng có thể bị tuyên vô hiệu và các bên phải hoàn trả cho nhau những gì đã nhận.
4.2. Làm sai lệch bản chất vụ việc tranh chấp
Việc sử dụng hồ sơ công chứng lưu trữ làm chứng cứ sai có thể dẫn đến:
Giải quyết tranh chấp không đúng đối tượng
Xác định sai quyền và nghĩa vụ của các bên
Gia tăng khiếu nại, kháng cáo, kéo dài thời gian tố tụng
Trong một vụ tranh chấp hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất, bên chuyển nhượng chỉ cung cấp bản sao hợp đồng công chứng mà không cung cấp hồ sơ công chứng lưu trữ kèm theo bản vẽ hiện trạng thửa đất.
Tòa án cấp sơ thẩm căn cứ vào hợp đồng công chứng để xác định toàn bộ diện tích đất đã được chuyển nhượng. Tuy nhiên, khi xét xử phúc thẩm, Tòa án trích lục đầy đủ hồ sơ công chứng lưu trữ và xác định hợp đồng chỉ chuyển nhượng một phần diện tích theo bản vẽ kèm theo.
Căn cứ Điều 5 Luật Công chứng 2014 và Điều 95 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015, Tòa án phúc thẩm nhận định hồ sơ công chứng đã bị sử dụng làm chứng cứ sai ở cấp sơ thẩm và tiến hành sửa bản án để bảo vệ quyền lợi hợp pháp của bên nhận chuyển nhượng.
Trách nhiệm khi hồ sơ công chứng lưu trữ bị sử dụng làm chứng cứ sai không chỉ thuộc về người cung cấp chứng cứ mà còn liên quan đến trách nhiệm đánh giá chứng cứ của cơ quan tiến hành tố tụng và trách nhiệm quản lý hồ sơ của tổ chức hành nghề công chứng. Việc sử dụng đúng, đầy đủ và khách quan hồ sơ công chứng lưu trữ là điều kiện quan trọng để bảo đảm công lý, hạn chế oan sai và bảo vệ sự an toàn pháp lý của các giao dịch dân sự.
Nếu bạn cần thông tin thêm hoặc hỗ trợ trong việc soạn thảo và công chứng hợp đồng, đừng ngần ngại liên hệ ngay với Văn phòng công chứng Nguyễn Huệ. Chúng tôi chuyên cung cấp dịch vụ công chứng với đội ngũ luật sư và công chứng viên giàu kinh nghiệm sẵn sàng hỗ trợ bạn mọi thủ tục pháp lý cần thiết. Hãy gọi cho chúng tôi qua số điện thoại 0966.22.7979 hoặc đến trực tiếp văn phòng để nhận được sự tư vấn tận tình và chuyên nghiệp!
Công chứng viên kiêm Trưởng Văn phòng Nguyễn Thị Huệ: Cử nhân luật, cán bộ cấp cao, đã có 31 năm làm công tác pháp luật, có kinh nghiệm trong lĩnh vực quản lý nhà nước về công chứng, hộ tịch, quốc tịch. Trong đó có 7 năm trực tiếp làm công chứng và lãnh đạo Phòng Công chứng.
Công chứng viên Nguyễn Thị Thủy: Thẩm Phán ngành Tòa án Hà Nội với kinh nghiệm công tác pháp luật 30 năm trong ngành Tòa án, trong đó 20 năm ở cương vị Thẩm Phán.
Bên cạnh đó là đội ngũ cán bộ nghiệp vụ năng động, nhiệt tình, có trình độ chuyên môn cao và tận tụy trong công việc.
Địa chỉ: 165 Giảng Võ, phường Cát Linh, quận Đống Đa, Hà Nội
Sao y chứng thực giấy tờ, tài liệu
