Gây thiệt hại lợi ích công cộng: Công chứng viên xử lý thế nào?
Trong hoạt động công chứng, không phải mọi thỏa thuận tự nguyện giữa các bên đều được pháp luật thừa nhận và bảo vệ. Khi hợp đồng có dấu hiệu gây thiệt hại cho lợi ích công cộng, công chứng viên không được phép chứng nhận, dù các bên đã thống nhất đầy đủ về nội dung. Việc từ chối công chứng trong trường hợp này nhằm ngăn chặn nguy cơ xâm hại lợi ích chung của xã hội và trật tự quản lý nhà nước. Bài viết phân tích cơ sở pháp lý và các tình huống điển hình của từ chối công chứng khi hợp đồng có dấu hiệu gây thiệt hại cho lợi ích công cộng.
>>> Xem thêm: Văn phòng công chứng nào hỗ trợ tốt nhất cho người lớn tuổi khi cần công chứng di chúc?
1. Khái niệm lợi ích công cộng trong giao dịch dân sự
Lợi ích công cộng là lợi ích chung của Nhà nước, cộng đồng xã hội và số đông chủ thể, bao gồm:
Trật tự quản lý đất đai, xây dựng, môi trường;
An toàn xã hội, an ninh, quốc phòng;
Quy hoạch, hạ tầng, tài nguyên công;
Chính sách xã hội, chính sách dân sinh của Nhà nước.
Trong giao dịch dân sự, quyền tự do hợp đồng không phải là quyền tuyệt đối mà bị giới hạn khi xâm phạm hoặc đe dọa lợi ích công cộng.
2. Nguyên tắc pháp luật chi phối việc bảo vệ lợi ích công cộng
Theo “Điều 3 Bộ luật Dân sự 2015”, việc xác lập, thực hiện quyền dân sự không được:
Xâm phạm lợi ích quốc gia, dân tộc;
Xâm phạm lợi ích công cộng;
Xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của người khác.
Do đó, hợp đồng có dấu hiệu gây thiệt hại cho lợi ích công cộng ngay từ nội dung đã không đáp ứng điều kiện hợp pháp để được công chứng.
>>> Xem thêm: Dịch vụ làm sổ đỏ có thể đại diện khách hàng nộp hồ sơ không?
3. Căn cứ pháp lý để công chứng viên từ chối công chứng
Theo “Điều 44 Luật Công chứng 2024”, công chứng viên phải từ chối công chứng nếu:
Hợp đồng, giao dịch có nội dung vi phạm pháp luật;
Nội dung trái đạo đức xã hội;
Có căn cứ cho thấy giao dịch nhằm mục đích trái pháp luật.
Hợp đồng gây thiệt hại cho lợi ích công cộng được xem là giao dịch có mục đích hoặc hậu quả trái với các nguyên tắc cơ bản của pháp luật dân sự, nên công chứng viên không được chứng nhận.
4. Các dấu hiệu nhận diện hợp đồng gây thiệt hại cho lợi ích công cộng
4.1. Hợp đồng làm suy giảm hiệu lực quản lý nhà nước
Ví dụ minh họa: “Hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất nằm trong khu vực quy hoạch công trình công cộng, được lập nhằm né tránh việc thu hồi đất theo quyết định của cơ quan nhà nước”.
Giao dịch này trực tiếp xâm phạm trật tự quản lý đất đai và lợi ích công cộng về quy hoạch.
5. Ranh giới giữa lợi ích tư và lợi ích công trong hoạt động công chứng
Trong thực tiễn, nhiều hợp đồng phục vụ lợi ích kinh tế của các bên nhưng lại:
Mâu thuẫn với quy hoạch;
Trái chính sách quản lý;
Gây hậu quả tiêu cực cho cộng đồng.
Khi lợi ích tư nhân xung đột với lợi ích công cộng, công chứng viên có trách nhiệm ưu tiên bảo vệ lợi ích công cộng theo nguyên tắc pháp luật.
6. Trách nhiệm nghề nghiệp của công chứng viên
Theo “Điều 17 Luật Công chứng 2024”, công chứng viên có nghĩa vụ:
Kiểm tra nội dung hợp đồng;
Đánh giá hậu quả pháp lý của giao dịch;
Từ chối công chứng khi phát hiện dấu hiệu gây thiệt hại cho lợi ích công cộng.
Nếu vẫn chứng nhận, công chứng viên có thể:
Bị xử lý kỷ luật;
Bị yêu cầu bồi thường thiệt hại;
Bị xem xét trách nhiệm pháp lý khác khi văn bản công chứng bị Tòa án tuyên vô hiệu.
7. Ý nghĩa của việc từ chối công chứng trong trường hợp này
Việc từ chối công chứng không phải là hạn chế quyền tự do hợp đồng một cách tùy tiện, mà nhằm:
Bảo vệ lợi ích chung của xã hội;
Ngăn chặn rủi ro pháp lý và hậu quả xã hội nghiêm trọng;
Khẳng định vai trò “hàng rào pháp lý” của hoạt động công chứng.
Đây là chức năng phòng ngừa tranh chấp và phòng ngừa vi phạm pháp luật của công chứng.
Kết luận
Từ chối công chứng khi hợp đồng có dấu hiệu gây thiệt hại cho lợi ích công cộng là nghĩa vụ pháp lý bắt buộc của công chứng viên, xuất phát từ các nguyên tắc cơ bản của pháp luật dân sự và pháp luật công chứng. Việc nhận diện đúng dấu hiệu xâm phạm lợi ích công cộng giúp bảo đảm trật tự pháp luật, bảo vệ cộng đồng và giữ vững vai trò của công chứng như một thiết chế bảo vệ an toàn pháp lý cho xã hội.
Nếu bạn cần thông tin thêm hoặc hỗ trợ trong việc soạn thảo và công chứng hợp đồng, đừng ngần ngại liên hệ ngay vớiVăn phòng công chứng Nguyễn Huệ. Chúng tôi chuyên cung cấp dịch vụ công chứng với đội ngũ luật sư và công chứng viên giàu kinh nghiệm sẵn sàng hỗ trợ bạn mọi thủ tục pháp lý cần thiết. Hãy gọi cho chúng tôi qua số điện thoại 0966.22.7979 hoặc đến trực tiếp văn phòng để nhận được sự tư vấn tận tình và chuyên nghiệp!
Công chứng viên kiêm Trưởng Văn phòng Nguyễn Thị Huệ: Cử nhân luật, cán bộ cấp cao, đã có 31 năm làm công tác pháp luật, có kinh nghiệm trong lĩnh vực quản lý nhà nước về công chứng, hộ tịch, quốc tịch. Trong đó có 7 năm trực tiếp làm công chứng và lãnh đạo Phòng Công chứng.
Công chứng viên Nguyễn Thị Thủy: Thẩm Phán ngành Tòa án Hà Nội với kinh nghiệm công tác pháp luật 30 năm trong ngành Tòa án, trong đó 20 năm ở cương vị Thẩm Phán.
Bên cạnh đó là đội ngũ cán bộ nghiệp vụ năng động, nhiệt tình, có trình độ chuyên môn cao và tận tụy trong công việc.
Sao y chứng thực giấy tờ, tài liệu
