Nhiều người cho rằng hợp đồng đã được công chứng thì đương nhiên có giá trị pháp lý và không thể bị vô hiệu. Tuy nhiên, trên thực tế, không ít vụ việc cho thấy hợp đồng công chứng bị vô hiệu khi vi phạm các điều kiện có hiệu lực theo quy định của pháp luật dân sự. Việc hiểu rõ những trường hợp hợp đồng đã công chứng vẫn có thể bị Tòa án tuyên vô hiệu giúp các bên chủ động phòng ngừa rủi ro, đặc biệt đối với các giao dịch có giá trị lớn. Bài viết dưới đây phân tích chi tiết các căn cứ pháp lý dẫn đến việc hợp đồng công chứng bị tuyên vô hiệu theo pháp luật hiện hành.
>>> Xem thêm: Văn phòng công chứng nào hỗ trợ dịch thuật giấy tờ cho người nước ngoài tại Hà Nội?
Giá trị pháp lý của hợp đồng đã được công chứng
Theo Luật Công chứng 2014, văn bản công chứng có giá trị chứng cứ và giá trị thi hành đối với các bên tham gia.
Điều 5 Luật Công chứng 2014 quy định: “Văn bản công chứng có hiệu lực kể từ ngày được công chứng viên ký và đóng dấu của tổ chức hành nghề công chứng; có giá trị chứng cứ; những tình tiết, sự kiện trong văn bản công chứng không phải chứng minh, trừ trường hợp bị Tòa án tuyên bố là vô hiệu.”
Quy định này cho thấy, công chứng không loại trừ hoàn toàn khả năng hợp đồng bị vô hiệu, mà chỉ tạo ra một sự bảo đảm pháp lý ban đầu.
Nguyên tắc xác định hợp đồng công chứng bị vô hiệu
Việc tuyên vô hiệu hợp đồng, kể cả hợp đồng đã công chứng, phải dựa trên các căn cứ quy định tại Bộ luật Dân sự 2015.
Điều 117 Bộ luật Dân sự 2015 quy định các điều kiện có hiệu lực của giao dịch dân sự, bao gồm:
Chủ thể có năng lực pháp luật dân sự, năng lực hành vi dân sự phù hợp
Các bên tham gia hoàn toàn tự nguyện
Mục đích, nội dung của giao dịch không vi phạm điều cấm của luật, không trái đạo đức xã hội
Nếu một trong các điều kiện này không được bảo đảm, thì hợp đồng công chứng bị vô hiệu dù đã được công chứng hợp pháp về mặt hình thức.
Hợp đồng công chứng bị vô hiệu do vi phạm điều kiện về chủ thể
Một trong những căn cứ phổ biến dẫn đến việc hợp đồng công chứng bị vô hiệu là chủ thể ký kết không có năng lực hành vi dân sự phù hợp.
Theo Điều 22 và Điều 24 Bộ luật Dân sự 2015, người mất năng lực hành vi dân sự hoặc bị hạn chế năng lực hành vi dân sự chỉ được xác lập giao dịch trong phạm vi luật cho phép.
Trong thực tiễn, các trường hợp thường gặp bao gồm:
Người ký hợp đồng đang bị tuyên mất năng lực hành vi dân sự
Người đại diện ký kết hợp đồng vượt quá phạm vi đại diện
Tài sản là tài sản chung nhưng chỉ có một người ký kết
Dù hợp đồng đã được công chứng, nhưng nếu công chứng viên không phát hiện hoặc không thể phát hiện được các yếu tố này, hợp đồng vẫn có thể bị Tòa án tuyên vô hiệu.
Hợp đồng công chứng bị vô hiệu do vi phạm ý chí tự nguyện
Sự tự nguyện là điều kiện cốt lõi của mọi giao dịch dân sự. Hợp đồng công chứng vẫn có thể bị vô hiệu nếu được xác lập trong điều kiện ý chí không tự nguyện.
Điều 127 Bộ luật Dân sự 2015 quy định: “Khi một bên tham gia giao dịch dân sự do bị lừa dối, đe dọa, cưỡng ép thì có quyền yêu cầu Tòa án tuyên bố giao dịch dân sự đó vô hiệu.”
Trong các vụ án thực tiễn, nhiều hợp đồng đã công chứng bị tuyên vô hiệu do một bên chứng minh được việc bị ép buộc ký kết, đặc biệt trong các giao dịch chuyển nhượng nhà đất giữa người thân trong gia đình.
Hợp đồng công chứng bị vô hiệu do vi phạm điều cấm của luật
Mục đích và nội dung hợp đồng nếu vi phạm điều cấm của luật thì đương nhiên bị vô hiệu, dù đã được công chứng.
Điều 123 Bộ luật Dân sự 2015 quy định: “Giao dịch dân sự có mục đích, nội dung vi phạm điều cấm của luật, trái đạo đức xã hội thì vô hiệu.”
Ví dụ điển hình là các hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất đối với thửa đất không đủ điều kiện chuyển nhượng, đất đang bị kê biên, hoặc đất thuộc diện không được giao dịch theo quy định pháp luật đất đai.
Hợp đồng công chứng bị vô hiệu do giả tạo hoặc che giấu giao dịch khác
Một số hợp đồng được lập và công chứng chỉ nhằm che giấu một giao dịch khác, thường gặp là việc lập hợp đồng mua bán để che giấu hợp đồng vay tài sản.
Điều 124 Bộ luật Dân sự 2015 quy định: “Khi các bên xác lập giao dịch dân sự giả tạo nhằm che giấu một giao dịch dân sự khác thì giao dịch dân sự giả tạo vô hiệu.”
Trong trường hợp này, dù hợp đồng mua bán đã được công chứng, Tòa án vẫn có quyền tuyên vô hiệu nếu chứng minh được mục đích giả tạo.
Hậu quả pháp lý khi hợp đồng công chứng bị tuyên vô hiệu
Khi hợp đồng công chứng bị vô hiệu, hậu quả pháp lý được giải quyết theo Điều 131 Bộ luật Dân sự 2015.
Theo đó:
Các bên khôi phục lại tình trạng ban đầu
Hoàn trả cho nhau những gì đã nhận
Bên có lỗi gây thiệt hại phải bồi thường
Việc giải quyết hậu quả pháp lý thường phức tạp, đặc biệt đối với các hợp đồng chuyển nhượng bất động sản đã được thực hiện trong thời gian dài.
Trách nhiệm của công chứng viên khi hợp đồng công chứng bị vô hiệu
Công chứng viên có trách nhiệm kiểm tra tính hợp pháp của hợp đồng, nhưng không phải mọi trường hợp hợp đồng bị vô hiệu đều dẫn đến trách nhiệm của công chứng viên.
Theo Điều 38 Luật Công chứng 2014: “Công chứng viên phải bồi thường thiệt hại nếu do lỗi của mình mà gây thiệt hại cho người yêu cầu công chứng.”
Do đó, chỉ khi chứng minh được lỗi của công chứng viên trong quá trình công chứng, trách nhiệm bồi thường mới được đặt ra.
Hợp đồng đã được công chứng không đồng nghĩa với việc tuyệt đối không thể bị vô hiệu. Trong nhiều trường hợp, hợp đồng công chứng bị vô hiệu do vi phạm điều kiện về chủ thể, ý chí, nội dung hoặc do giao dịch giả tạo theo quy định của Bộ luật Dân sự. Việc hiểu rõ các căn cứ tuyên vô hiệu không chỉ giúp người dân phòng ngừa rủi ro pháp lý mà còn là cơ sở quan trọng để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp khi tranh chấp phát sinh.
Nếu bạn cần thông tin thêm hoặc hỗ trợ trong việc soạn thảo và công chứng hợp đồng, đừng ngần ngại liên hệ ngay vớiVăn phòng công chứng Nguyễn Huệ. Chúng tôi chuyên cung cấp dịch vụ công chứng với đội ngũ luật sư và công chứng viên giàu kinh nghiệm sẵn sàng hỗ trợ bạn mọi thủ tục pháp lý cần thiết. Hãy gọi cho chúng tôi qua số điện thoại 0966.22.7979 hoặc đến trực tiếp văn phòng để nhận được sự tư vấn tận tình và chuyên nghiệp!
Công chứng viên kiêm Trưởng Văn phòng Nguyễn Thị Huệ: Cử nhân luật, cán bộ cấp cao, đã có 31 năm làm công tác pháp luật, có kinh nghiệm trong lĩnh vực quản lý nhà nước về công chứng, hộ tịch, quốc tịch. Trong đó có 7 năm trực tiếp làm công chứng và lãnh đạo Phòng Công chứng.
Công chứng viên Nguyễn Thị Thủy: Thẩm Phán ngành Tòa án Hà Nội với kinh nghiệm công tác pháp luật 30 năm trong ngành Tòa án, trong đó 20 năm ở cương vị Thẩm Phán.
Bên cạnh đó là đội ngũ cán bộ nghiệp vụ năng động, nhiệt tình, có trình độ chuyên môn cao và tận tụy trong công việc.
Sao y chứng thực giấy tờ, tài liệu
