Có khởi kiện được hợp đồng không công chứng không?
Trong thực tiễn giao dịch dân sự, không ít trường hợp các bên ký kết hợp đồng nhưng không thực hiện công chứng theo quy định. Khi tranh chấp phát sinh, câu hỏi được đặt ra là khởi kiện hợp đồng không công chứng có được Tòa án thụ lý hay không, và quyền lợi của các bên sẽ được bảo vệ như thế nào. Việc hiểu đúng giá trị pháp lý của hợp đồng không công chứng có ý nghĩa quan trọng, giúp người dân lựa chọn đúng hướng xử lý tranh chấp, tránh mất thời gian và chi phí không cần thiết. Bài viết dưới đây phân tích toàn diện vấn đề này dưới góc độ pháp luật hiện hành.
>>> Xem thêm: Khi bố mẹ để lại di sản, nên tìmvăn phòng công chứng nào để lập văn bản thừa kế hợp pháp?
Công chứng hợp đồng có phải lúc nào cũng là điều kiện bắt buộc?
Không phải mọi hợp đồng đều bắt buộc phải công chứng. Theo nguyên tắc chung của Bộ luật Dân sự 2015, hình thức của hợp đồng do các bên tự do thỏa thuận, trừ trường hợp pháp luật có quy định bắt buộc.
Khoản 2 Điều 119 Bộ luật Dân sự 2015 quy định: “Hình thức của giao dịch dân sự là điều kiện có hiệu lực của giao dịch trong trường hợp luật có quy định.”
Như vậy, chỉ trong những trường hợp luật chuyên ngành yêu cầu công chứng thì việc không công chứng mới ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu lực hợp đồng.
Những loại hợp đồng bắt buộc phải công chứng theo pháp luật
Một số loại hợp đồng phổ biến bắt buộc phải công chứng hoặc chứng thực có thể kể đến như:
Hợp đồng chuyển nhượng, tặng cho, thế chấp quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở
Hợp đồng mua bán nhà ở giữa cá nhân với cá nhân
Hợp đồng ủy quyền liên quan đến bất động sản (trong một số trường hợp)
Căn cứ khoản 3 Điều 167 Luật Đất đai 2013: “Hợp đồng chuyển nhượng, tặng cho, thế chấp, góp vốn bằng quyền sử dụng đất phải được công chứng hoặc chứng thực, trừ trường hợp kinh doanh bất động sản theo quy định của pháp luật.”
Đối với các hợp đồng này, công chứng là điều kiện về hình thức để hợp đồng có hiệu lực pháp luật.
Không công chứng hợp đồng thì có khởi kiện được không?
Câu trả lời là: có thể khởi kiện, nhưng kết quả giải quyết vụ án phụ thuộc vào loại hợp đồng và mức độ vi phạm hình thức.
Trường hợp hợp đồng không thuộc diện bắt buộc công chứng
Nếu hợp đồng không thuộc trường hợp pháp luật yêu cầu phải công chứng, thì việc không công chứng không làm mất quyền khởi kiện.
Trong trường hợp này, hợp đồng vẫn có thể được Tòa án xem xét hiệu lực nếu đáp ứng đầy đủ các điều kiện quy định tại Điều 117 Bộ luật Dân sự 2015, bao gồm:
Chủ thể có năng lực pháp luật, năng lực hành vi dân sự
Ý chí tự nguyện
Mục đích, nội dung không vi phạm điều cấm của luật, không trái đạo đức xã hội
Khi đó, việc khởi kiện hợp đồng không công chứng hoàn toàn có cơ sở pháp lý.
Trường hợp hợp đồng bắt buộc công chứng nhưng không thực hiện
Đây là trường hợp phát sinh nhiều tranh chấp nhất trên thực tế. Về nguyên tắc, hợp đồng vi phạm quy định về hình thức có thể bị tuyên vô hiệu.
Khoản 1 Điều 129 Bộ luật Dân sự 2015 quy định: “Giao dịch dân sự vi phạm quy định bắt buộc về hình thức thì vô hiệu, trừ trường hợp luật có quy định khác.”
Tuy nhiên, pháp luật cũng mở ra cơ chế bảo vệ giao dịch đã được thực hiện trên thực tế.
Khoản 2 Điều 129 Bộ luật Dân sự 2015 quy định: “Giao dịch dân sự vi phạm quy định về hình thức nhưng đã được thực hiện ít nhất hai phần ba nghĩa vụ trong giao dịch thì theo yêu cầu của một bên, Tòa án ra quyết định công nhận hiệu lực của giao dịch đó.”
Do đó, dù hợp đồng không công chứng, người dân vẫn có quyền khởi kiện, và Tòa án sẽ xem xét mức độ thực hiện nghĩa vụ để quyết định công nhận hay không công nhận hiệu lực hợp đồng.
Tòa án sẽ giải quyết tranh chấp hợp đồng không công chứng như thế nào?
Khi tiếp nhận vụ án khởi kiện hợp đồng không công chứng, Tòa án thường xem xét các yếu tố sau:
Hợp đồng có thuộc trường hợp bắt buộc công chứng hay không
Các bên đã thực hiện nghĩa vụ đến đâu
Có căn cứ chứng minh giao dịch là có thật và được thực hiện trên thực tế hay không
Việc tuyên hợp đồng vô hiệu có gây thiệt hại nghiêm trọng cho các bên hay không
Trong nhiều vụ án, Tòa án không đơn thuần tuyên vô hiệu hợp đồng, mà còn xem xét hậu quả pháp lý của giao dịch vô hiệu theo Điều 131 Bộ luật Dân sự 2015, nhằm bảo đảm công bằng cho các bên.
Hậu quả pháp lý nếu hợp đồng không công chứng bị tuyên vô hiệu
Trường hợp hợp đồng không công chứng bị tuyên vô hiệu, các bên phải:
Hoàn trả cho nhau những gì đã nhận
Bên có lỗi gây thiệt hại phải bồi thường
Điều 131 Bộ luật Dân sự 2015 quy định: “Khi giao dịch dân sự vô hiệu thì các bên khôi phục lại tình trạng ban đầu, hoàn trả cho nhau những gì đã nhận, trừ trường hợp luật có quy định khác.”
Trên thực tế, việc hoàn trả thường gặp nhiều khó khăn, đặc biệt đối với các giao dịch liên quan đến nhà đất đã được sử dụng trong thời gian dài.
Những lưu ý quan trọng khi khởi kiện hợp đồng không công chứng
Người khởi kiện cần đặc biệt lưu ý:
Thu thập đầy đủ chứng cứ chứng minh giao dịch đã được xác lập và thực hiện
Xác định rõ loại hợp đồng có bắt buộc công chứng hay không
Cân nhắc yêu cầu Tòa án công nhận hiệu lực hợp đồng theo Điều 129 Bộ luật Dân sự 2015 thay vì chỉ yêu cầu tuyên vô hiệu
Việc lựa chọn đúng yêu cầu khởi kiện có ý nghĩa quyết định đến khả năng bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình.
Không công chứng hợp đồng không đồng nghĩa với việc mất quyền khởi kiện. Trên thực tế, khởi kiện hợp đồng không công chứng vẫn được Tòa án thụ lý và giải quyết, tùy thuộc vào loại hợp đồng và mức độ thực hiện nghĩa vụ của các bên. Tuy nhiên, để hạn chế rủi ro pháp lý và tranh chấp kéo dài, các bên nên tuân thủ đúng quy định về công chứng ngay từ đầu, đặc biệt đối với các hợp đồng mà pháp luật yêu cầu bắt buộc phải công chứng.
Nếu bạn cần thông tin thêm hoặc hỗ trợ trong việc soạn thảo và công chứng hợp đồng, đừng ngần ngại liên hệ ngay vớiVăn phòng công chứng Nguyễn Huệ. Chúng tôi chuyên cung cấp dịch vụ công chứng với đội ngũ luật sư và công chứng viên giàu kinh nghiệm sẵn sàng hỗ trợ bạn mọi thủ tục pháp lý cần thiết. Hãy gọi cho chúng tôi qua số điện thoại 0966.22.7979 hoặc đến trực tiếp văn phòng để nhận được sự tư vấn tận tình và chuyên nghiệp!
Công chứng viên kiêm Trưởng Văn phòng Nguyễn Thị Huệ: Cử nhân luật, cán bộ cấp cao, đã có 31 năm làm công tác pháp luật, có kinh nghiệm trong lĩnh vực quản lý nhà nước về công chứng, hộ tịch, quốc tịch. Trong đó có 7 năm trực tiếp làm công chứng và lãnh đạo Phòng Công chứng.
Công chứng viên Nguyễn Thị Thủy: Thẩm Phán ngành Tòa án Hà Nội với kinh nghiệm công tác pháp luật 30 năm trong ngành Tòa án, trong đó 20 năm ở cương vị Thẩm Phán.
Bên cạnh đó là đội ngũ cán bộ nghiệp vụ năng động, nhiệt tình, có trình độ chuyên môn cao và tận tụy trong công việc.
Sao y chứng thực giấy tờ, tài liệu
