Trong quan hệ thừa kế, không phải lúc nào người thừa kế cũng có nhu cầu hoặc mong muốn nhận tài sản do người chết để lại. Vì nhiều lý do như tránh tranh chấp, không có nhu cầu sử dụng tài sản, hoặc muốn nhường phần thừa kế cho người khác, cá nhân có thể thực hiện quyền từ chối nhận di sản theo quy định pháp luật.
Tuy nhiên, việc từ chối nhận di sản chỉ có giá trị pháp lý khi được lập thành văn bản hợp lệ và trong nhiều trường hợp cần phải công chứng. Vậy công chứng văn bản từ chối nhận di sản thực hiện thế nào? Điều kiện, thời hạn và rủi ro pháp lý ra sao? Bài viết dưới đây sẽ phân tích chi tiết.
>>> Xem thêm: Mọi loại giấy tờ đều có thể công chứng tại đây.
1. Từ chối nhận di sản là gì? Căn cứ pháp lý
1.1. Khái niệm từ chối nhận di sản
Từ chối nhận di sản là việc người thừa kế thể hiện ý chí không nhận phần di sản mà mình có quyền hưởng theo di chúc hoặc theo pháp luật. Sau khi từ chối hợp lệ, người này được coi như không phải là người thừa kế đối với phần di sản đó.
Việc từ chối phải thể hiện bằng văn bản rõ ràng, minh bạch và đúng thời hạn.
1.2. Căn cứ pháp lý về từ chối nhận di sản
Các quy định pháp luật quan trọng gồm:
Điều 620 Bộ luật Dân sự 2015 – Từ chối nhận di sản;
Điều 609 Bộ luật Dân sự 2015 – Quyền thừa kế;
Điều 57 Luật Công chứng 2014 – Công chứng văn bản về thừa kế;
Điều 5 và Điều 40 Luật Công chứng 2014 – Nguyên tắc và hồ sơ công chứng.
Theo Điều 620 Bộ luật Dân sự 2015, người thừa kế có quyền từ chối nhận di sản, trừ trường hợp việc từ chối nhằm trốn tránh thực hiện nghĩa vụ tài sản của mình đối với người khác.
2. Điều kiện và thời hạn từ chối nhận di sản hợp pháp
2.1. Điều kiện để từ chối nhận di sản
Việc t/c nhận di sản chỉ có giá trị pháp lý khi đáp ứng đầy đủ các điều kiện sau:
Người từ chối có đầy đủ năng lực hành vi dân sự;
Việc từ chối hoàn toàn tự nguyện;
Không nhằm trốn tránh nghĩa vụ tài sản;
Được lập thành văn bản;
Được thông báo cho người quản lý di sản, các đồng thừa kế hoặc người được giao phân chia di sản.
2.2. Thời hạn từ chối nhận di sản
Theo quy định, việc từ chối nhận di sản phải được thực hiện trước thời điểm phân chia di sản. Nếu đã hoàn tất phân chia hoặc đã xác lập quyền sở hữu thì việc từ chối không còn giá trị pháp lý.
>>> Xem thêm: Bạn muốn tiết kiệm thời gian làm thủ tục sang tên đất? Hãy thử dịch vụ sổ đỏ chuyên nghiệp.
3. Công chứng văn bản từ chối nhận di sản thực hiện như thế nào?
3.1. Có bắt buộc công chứng văn bản từ chối nhận di sản không?
Pháp luật không bắt buộc trong mọi trường hợp phải công chứng văn bản từ chối nhận di sản. Tuy nhiên, trên thực tế:
Văn bản từ chối thường được yêu cầu công chứng để đảm bảo giá trị chứng cứ;
Là căn cứ để văn phòng công chứng lập hồ sơ khai nhận hoặc phân chia di sản;
Tránh tranh chấp phát sinh về sau.
Do đó, công chứng t/c nhận di sản là phương án an toàn pháp lý.
3.2. Hồ sơ công chứng từ chối nhận di sản
Thông thường gồm:
Dự thảo văn bản từ chối nhận di sản;
Giấy tờ tùy thân;
Giấy chứng tử của người để lại di sản;
Giấy tờ chứng minh quan hệ thừa kế;
Giấy tờ về di sản (nếu có).
3.3. Trình tự công chứng từ chối nhận di sản
Nộp hồ sơ tại tổ chức hành nghề công chứng;
Công chứng viên kiểm tra điều kiện từ chối;
Ký văn bản trước công chứng viên;
Nhận văn bản công chứng.
4. Hệ quả pháp lý của việc từ chối nhận di sản
4.1. Người từ chối không còn quyền đối với di sản
Sau khi từ chối nhận di sản hợp lệ:
Không được hưởng phần di sản;
Không có quyền yêu cầu chia tài sản;
Không có nghĩa vụ liên quan đến di sản đó.
4.2. Phần di sản được xử lý như thế nào?
Phần di sản bị từ chối được chia cho:
Người thừa kế khác theo di chúc; hoặc
Những người thừa kế theo pháp luật cùng hàng thừa kế.
>>> Xem thêm: Hướng dẫn người mua đất tự tin hơn khi biết cách Kiểm tra sổ đỏ giả
5. Ví dụ minh họa thực tế
Ví dụ
Ông A mất, để lại căn nhà cho 3 người con. Anh B đang có khoản nợ lớn và lo ngại nếu nhận di sản sẽ bị chủ nợ kê biên, nên anh B lập văn bản từ chối nhận di sản tại văn phòng công chứng. Phần di sản của B được chia đều cho hai người con còn lại theo quy định.
Việc từ chối được thực hiện trước khi phân chia di sản và không nhằm trốn tránh nghĩa vụ tài sản nên có giá trị pháp lý.
6. Rủi ro pháp lý
Một số rủi ro thường gặp:
Từ chối sau khi đã phân chia di sản;
Văn bản không hợp lệ, không công chứng;
Việc từ chối nhằm trốn tránh nghĩa vụ tài sản;
Bị các đồng thừa kế khiếu nại, tranh chấp.
7. Kết luận
✔ Từ chối nhận di sản là quyền hợp pháp của người thừa kế. ✔ Việc từ chối phải lập thành văn bản và thực hiện trước khi phân chia di sản. ✔ Công chứng văn bản từ chối giúp đảm bảo an toàn pháp lý và hạn chế tranh chấp. ✔ Cần xác định rõ điều kiện, thời hạn và hệ quả pháp lý khi từ chối di sản.
Nếu bạn cần thông tin thêm hoặc hỗ trợ trong việc soạn thảo và công chứng hợp đồng, đừng ngần ngại liên hệ ngay với Văn phòng công chứng Nguyễn Huệ. Chúng tôi chuyên cung cấp dịch vụ công chứng với đội ngũ luật sư và công chứng viên giàu kinh nghiệm sẵn sàng hỗ trợ bạn mọi thủ tục pháp lý cần thiết. Hãy gọi cho chúng tôi qua số điện thoại 0966.22.7979 hoặc đến trực tiếp văn phòng để nhận được sự tư vấn tận tình và chuyên nghiệp!
Công chứng viên kiêm Trưởng Văn phòng Nguyễn Thị Huệ: Cử nhân luật, cán bộ cấp cao, đã có 31 năm làm công tác pháp luật, có kinh nghiệm trong lĩnh vực quản lý nhà nước về công chứng, hộ tịch, quốc tịch. Trong đó có 7 năm trực tiếp làm công chứng và lãnh đạo Phòng Công chứng.
Công chứng viên Nguyễn Thị Thủy: Thẩm Phán ngành Tòa án Hà Nội với kinh nghiệm công tác pháp luật 30 năm trong ngành Tòa án, trong đó 20 năm ở cương vị Thẩm Phán.
Bên cạnh đó là đội ngũ cán bộ nghiệp vụ năng động, nhiệt tình, có trình độ chuyên môn cao và tận tụy trong công việc.
Địa chỉ: 165 Giảng Võ, phường Cát Linh, quận Đống Đa, Hà Nội
Sao y chứng thực giấy tờ, tài liệu
